EPAPSY PODCASTS

Η συγγραφέας Μάιρα Παπαθανασοπούλου γνωρίζει βιωματικά πόσο δύσκολη αλλά και πόσο μεγαλειώδης είναι η μάχη με την αναπηρία. Η ίδια την κερδίζει καθημερινά και τα πλάσματα της μυθοπλασίας της έχουν κάτι από τον εαυτό της.

Ο Ανδρέας Τάκης, επίκουρος καθηγητής Φιλοσοφίας και Μεθοδολογίας του Δικαίου στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, μιλά για τις παραβιάσεις δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών και την αναγκαία κοινωνική άμυνα για την προστασία τους.

Η Μαίρη Λεοντσίνη είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του ΕΚΠΑ. Έχει ασχοληθεί όσο ελάχιστοι επιστήμονες στην Ελλάδα με τα θέματα φύλου και σεξουαλικότητας και δεν είναι αισιόδοξη για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την αποδοχή της διαφορετικότητας στη χώρα μας.

Η Νεφέλη Στουρνάρα είναι κοινωνιολόγος και έκανε τη διατριβή της (που πρόσφατα κυκλοφόρησε σε βιβλίο από τις εκδόσεις Παπαζήση) μιλώντας με καθαρίστριες αλβανικής και βορειοηπειρωτικής καταγωγής σε δημόσια νοσοκομεία. Κατέβηκε, δηλαδή, τα σκαλιά που την έφεραν κοντά στο σύγχρονο προλεταριάτο που δουλεύει σε συνθήκες επισφάλειας, μεγάλης πίεσης, ακόμη και κινδύνου ψυχικής υγείας.

Η δημοσιογράφος, συγγραφέας και ποιήτρια Τασούλα Επτακοίλη έχασε τον σύντροφό της ξαφνικά και πρόωρα. Πενθούσε γράφοντας τις σκέψεις της και «έκλεισε» την οδύνη της σε ένα βιβλίο, «Το άλλο μου ολόκληρο», που διαβάστηκε πολύ και συγκίνησε. Έχει στο βιογραφικό της, εκτός από τα βιβλία της, μια νικηφόρα μάχη με τον καρκίνο, υπέροχες σχέσεις με γάτες, ενδιαφέροντα κείμενα στην «Καθημερινή» και τα «Πλάνα με ουρά» στην ΕΡΤ.

Υπόθεση ζωής για την ομότιμη καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ Θάλεια Δραγώνα υπήρξε η άρση των αποκλεισμών σε βάρος των παιδιών της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη. Ερευνά θέματα κοινωνικών ταυτοτήτων και τη συνάρθρωση του ψυχικού με το κοινωνικό. Υπήρξε βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ (2007-2009) και ειδική γραμματέας του υπουργείου Παιδείας (2009-2010). Στη συζήτηση αυτή μιλά για τους ορατούς και αόρατους ρατσισμούς, τον σεξισμό στην ελληνική κοινωνία, τους μηχανισμούς περιθωριοποίησης των ευάλωτων – ανάμεσά τους και οι ψυχικά ασθενείς.

Όταν ακούμε Γιατροί Χωρίς Σύνορα, ο νους μας πάει στον Οδυσσέα Βουδούρη, τον χειρουργό και πρώην βουλευτή που έγινε ο πρώτος πρόεδρος του ελληνικού τμήματος της οργάνωσης, προσφέροντας υπηρεσίες ο ίδιος σε δεκάδες εμπόλεμες περιοχές, από τη Βοσνία μέχρι τη Σομαλία και τη Ρουάντα. Επικεφαλής σήμερα του Κοινωνικού ΕΚΑΒ και αφοσιωμένος στη φροντίδα των ασυνόδευτων προσφυγόπουλων, έχει πάντα το ίδιο πάθος για την προστασία των ευάλωτων και των αποκλεισμένων.

Η Όλγα Στέφου είναι δημοσιογράφος και μαχητική αρθρογράφος, με ισχυρή πολιτική άποψη και πάθος. Το μόνο που δεν μπορεί να φανταστεί κανείς όταν διαβάζει τα κείμενά της είναι ότι παλεύει με μια δύσκολη μορφή σκλήρυνσης κατά πλάκας. Πριν κλείσει τα 30 της χρόνια έμαθε ότι δεν είναι βέβαιο τίποτα, ούτε καν το να στέκεσαι στα πόδια σου χωρίς να χάνεις την ισορροπία σου.

Ο Γρηγόρης Αμπατζόγλου είναι εμβληματική προσωπικότητα στην κοινοτική παιδοψυχιατρική στη Βόρεια Ελλάδα. Έχει πολλές ματαιώσεις στο βιογραφικό του, σε μια διαρκή προσπάθεια για ποιοτικές υπηρεσίες ολιστικής φροντίδας σε ευάλωτα παιδιά. Και έχει πάντα το ίδιο πάθος για τη διασφάλιση της παιδικής προστασίας έξω από κλειστά ιδρύματα και μακριά από ασυλικά σύνδρομα.

Ο Αλέκος Παπαδόπουλος είναι ένας μεταρρυθμιστής πολιτικός, που στη διάρκεια της πολιτικής του διαδρομής έκανε συγκρούσεις και πήρε ρίσκα προκειμένου να ανατρέψει αγκυλώσεις. Ως πρώην υπουργός Υγείας ασκεί κριτική στο νέο νομοσχέδιο για το ΕΣΥ και εξηγεί γιατί είναι τόσο δύσκολη η θεσμική ολοκλήρωση στη χώρα μας.

Όλοι μας ξέρουμε κάποιον/-α που υποφέρει ή έχει υποφέρει από κατάθλιψη. Μπορεί να είχαμε και οι ίδιοι αυτό το βίωμα και να ξέρουμε πόσο δύσκολη γίνεται η ζωή σε μια τέτοια συνθήκη. Αλλά η κατάθλιψη θεραπεύεται και γι’ αυτό το σημαντικό είναι να αναγνωρίσουμε το πρόβλημα, να μιλήσουμε γι’ αυτό και να ζητήσουμε βοήθεια. Η ψυχίατρος Γιώτα Φέξη, επικεφαλής του ευρωπαϊκού προγράμματος ενάντια στην κατάθλιψη EAAD-Best, που υλοποιείται από την ΕΠΑΨΥ, εξηγεί.

Όλο και περισσότερες οικογένειες αντιμετωπίζουν τη δύσκολη κατάσταση της άνοιας, δύσκολη όχι μόνο για τους πάσχοντες αλλά και για τους φροντιστές τους. Ο Θέμης Δαρδιώτης, αν. καθηγητής Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και επικεφαλής του Κέντρου Ημέρας Άνοιας της ΕΠΑΨΥ στη Λάρισα, απαντά σε ερωτήσεις που όλοι μας θα θέλαμε να κάνουμε, είτε έχουμε έρθει σε άμεση επαφή με τη νόσο είτε όχι ακόμη.

Ο Λεωνίδας Γρηγοράκος, πρώην υπουργός του ΠΑΣΟΚ, καθηγητής στην Ιατρική, δεν έχει ακόμη συνέλθει τελείως από την περιπέτειά του με τον κορονοϊό. Ανακαλώντας την εμπειρία της διασωλήνωσης, μια απόφαση που πήραν γιατροί του «Σωτηρία», οι οποίοι υπήρξαν φοιτητές του, η φωνή του σπάει και δυναμώνει όταν διαμηνύει: «Το ΕΣΥ και τα μάτια μας!».

Ο Νίκος Κωστόπουλος είναι ο γιατρός που έφερε στη χώρα μας την Αγιουρβέδα, την ινδική ιατρική, που στηρίζεται σε μια ολιστική προσέγγιση, με αναγνώριση της ψυχοσωματικής βάσης των περισσότερων ασθενειών. Με σεβασμό στην παραδοσιακή ιατρική, χρησιμοποιεί τη διατροφή, την άσκηση, τον διαλογισμό και τις αναπνοές ως μέσα θεραπείας. Όχι «αντί» των προτάσεων της επιστήμης, αλλά «μαζί».

Ο Πέτρος Κουναλάκης, ιστορικό στέλεχος της Ανανεωτικής Αριστεράς, είχε δώσει μάχες για το δικαίωμα στην αποτέφρωση, δηλαδή στην δυνατότητα καθενός να ορίζει το σώμα του και μετά το θάνατό του. Η κόρη του, η δημοσιογράφος και συγγραφέας Ξένια Κουναλάκη, ζει με την τέφρα του στο σαλόνι της και μας μιλά για απώλειες, πένθη και ανολοκλήρωτους διαλόγους που συνεχίζονται νοερά, για πάντα.

Οι διαταραχές πρόσληψης τροφής είναι παθολογία του σύγχρονου δυτικού κόσμου, χτυπούν κυρίως στην εφηβική ηλικία και συνήθως κορίτσια. Είναι δύσκολη και η διάγνωση και η θεραπεία, αφού πρόκειται για μια συμπεριφορά με πολυπαραγοντική βάση, που συνδέεται όχι μόνο με την εικόνα του εαυτού σε μια εποχή που δεν επιτρέπει ατέλειες, αλλά και με τις σχέσεις, τα τραύματα, τα μη ειπωμένα της οικογένειας. Η Μαρία Κούντζα είναι ψυχίατρος-ψυχοθεραπεύτρια, αφοσιωμένη επιστημονικά σε αυτό το αντικείμενο, και τη νέα χρονιά θα ηγηθεί μιας προσπάθειας για μια νέα προσέγγιση των διατροφικών διαταραχών στο πλαίσιο της Κοινοτικής Ψυχιατρικής και σε συνεργασία με την ΕΠΑΨΥ.

Η φροντίδα ενός ανθρώπου που υποφέρει από άνοια είναι δύσκολη υπόθεση, συχνά τραυματική και κάποιες φορές αβάσταχτη. Άλλοι προσπαθούν να το αποφύγουν με κάθε τρόπο και μετά ενοχοποιούνται γι’ αυτό, άλλοι το κάνουν αλλά καταρρέουν, λίγοι καταφέρνουν να το αντέξουν χωρίς να χάσουν τον εαυτό τους. Ο δημοσιογράφος Δημήτρης Τάκης μοιράζεται μαζί μας το βίωμά του δίπλα στη μητέρα του, την οποία συνόδευσε μέχρι το τέλος.

Όταν μιλάμε για ψυχοσωματικές ασθένειες, μιλάμε οπωσδήποτε για τα αυτοάνοσα. Η λεύκη δεν μεταδίδεται και δεν πονάει, αλλά βάζει σε δοκιμασία το άτομο που επισκέπτεται, γιατί χαλάει την εικόνα του. Δεν είναι απλό, πόσο μάλλον όταν μιλάμε για μια όμορφη δημοσιογράφο με τηλεοπτική παρουσία, όπως η Αθηναΐς Νέγκα. Η ίδια έχει δείξει τα σημάδια στο σώμα της στο Instagram και αυτό θέλει θάρρος.

Είναι επιστήμη η ψυχανάλυση; Είναι θεραπευτική; Μήπως, τελικά, είναι ταξική υπόθεση το ντιβάνι; Και είμαστε όλοι αναλύσιμοι; Ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Βασίλης Δημόπουλος διδάσκει υποψήφιους ψυχαναλυτές στην Ελληνική Ψυχαναλυτική Εταιρεία και έχει γράψει πλήθος βιβλίων για να ξεδιαλύνει τα μυστήρια του ασυνείδητου. Η συζήτησή του με την Αγγελική Σπανού κρατά σχεδόν όσο μια συνεδρία. Ο Β. Δημόπουλος εγκαταλείπει για λίγο την ψυχαναλυτική βραδύτητα και ουδετερότητα για να μας εξηγήσει πώς ανοίγει η πόρτα που οδηγεί στη σκοτεινή πλευρά του εαυτού μας.

Τον 2ο κύκλο podcasts της ΕΠΑΨΥ εγκαινιάζει η Ντόρα Μπακογιάννη, η οποία μιλάει στον Αντώνη Παπαγιαννίδη και την Αγγελική Σπανού για τη μάχη της με το πολλαπλό μυέλωμα και το ανεπούλωτο τραύμα της ζωής της, τη δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη.

Έχει λόγο ένας οργανισμός παροχής ψυχιατρικής φροντίδας στην κοινότητα να έρθει σε επαφή και να εξοικειωθεί με το σύμπαν των socialmedia; Τι μπορεί να πει –και με ποιον τρόπο– ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας σε αυτές τις πλατφόρμες; Ποια τα «μυστικά» μιας επιτυχημένης παρουσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πώς αυτή μεταφράζεται; Ο Στράτος Σαφιολέας μοιράζεται μαζί μας την πολύτιμη γνώση και εμπειρία του.

Προς ποια κατεύθυνση πρέπει πλέον να κινηθεί η –ανολοκλήρωτη– ψυχιατρική μεταρρύθμιση, ώστε να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες; Είναι η κοινοτική ψυχιατρική η απάντηση στα άσυλα και τους ακούσιους εγκλεισμούς και, αν ναι, γιατί δεν αποτελεί το κυρίαρχο μοντέλο στη χώρα; Πόσο η πανδημία ψυχικής υγείας, που φαίνεται να διαδέχεται την Covid-19, έχει αρχίσει να πιέζει τις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας; Τέλος, ποια η σημασία του προγράμματος έγκαιρης παρέμβασης στην ψύχωση, η εφαρμογή του οποίου θα ξεκινήσει άμεσα; Στα παραπάνω ερωτήματα, όπου τίθενται οι σοβαρότεροι προβληματισμοί όσον αφορά τον τομέα της ψυχικής υγείας, απαντά ο καθηγητής Μαυρέας, μη διστάζοντας να ασκήσει κριτική στον κλάδο του, αλλά και να προτείνει λύσεις όπου χρειάζεται.

Θέμα της συζήτησής τους, το δημόσιο σύστημα υγείας της χώρας μας: τα χαρακτηριστικά του, τα κενά, οι ασυνέχειες, τα προβλήματα οργάνωσης και χρηματοδότησής του. Δεν λείπει η αναφορά στη διαχρονική μεταρρυθμιστική ατολμία της κεντρικής διοίκησης όσον αφορά τη δημόσια υγεία, ενώ επισημαίνονται οι σύγχρονες προκλήσεις στις οποίες αυτή καλείται να αντεπεξέλθει. Ιδιαίτερος λόγος γίνεται για τον ευαίσθητο τομέα της ψυχικής υγείας, όπου οι απαντήσεις στα προβλήματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολες, μια και σ’ αυτά προστίθενται το στίγμα και ο κοινωνικός αποκλεισμός. Η συζήτηση τελειώνει με τα μαθήματα που πήραμε από την πανδημία, μαθήματα που, όπως επισημαίνει ο καθηγητής Σουλιώτης, δεν πρέπει να ξεχαστούν, αν θέλουμε να είμαστε έτοιμοι όταν ξαναβρεθούμε αντιμέτωποι με αντίστοιχες απειλές – κάτι απολύτως βέβαιο.

Τα σοβαρά προβλήματα που οι ψυχικά ασθενείς και οι οικογένειες/φροντιστές τους αντιμετωπίζουν –και τα οποία οι αλλεπάλληλες κρίσεις που βιώνουμε έχουν διογκώσει σε βαθμό οριακό– βρίσκονται στο επίκεντρο της σημερινής συζήτησης. Η κ. Νομίδου δίνει τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα, ασκώντας ταυτόχρονα σκληρή κριτική στον τρόπο που η πολιτεία αντιμετωπίζει αυτή την ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα, ενώ κάνει λόγο ακόμη και για κίνδυνο να χαθούν κεκτημένα πολλών ετών.

Πού συναντιούνται η ψυχιατρική με την ψυχανάλυση και ποια η προσφορά της κοινωνικής/κοινοτικής ψυχιατρικής; Και η ψυχανάλυση, διαδικασία ιδιαιτέρως δαπανηρή, ειδικά στη χώρα μας, ποιους, τελικά, αφορά; Τέλος, πώς επιδρούν στον ψυχισμό μας οι αλλεπάλληλες κρίσεις που τα τελευταία χρόνια βιώνουμε και πώς το δημόσιο σύστημα ψυχικής υγείας θα μπορούσε να στηριχθεί, ώστε να ανταποκριθεί στις ανάγκες που μέρα με τη μέρα διογκώνονται; Ο κ. Τζαβάρας απαντά με τον δικό του, μοναδικό τρόπο.

Ο Στέλιος Στυλιανίδης, το όνομα του οποίου έχει ταυτιστεί με τη δημόσια ψυχική υγεία, καταθέτει τις απόψεις του σχετικά με την πορεία της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και την εφαρμογή του μοντέλου της κοινωνικής/κοινοτικής ψυχιατρικής στη χώρα, μιλά για τη συναισθηματική ωρίμανση των πολιτών απέναντι σε ζητήματα ψυχικής υγείας αλλά και τις ευθύνες των ψυχιάτρων για τις καθυστερήσεις και τις αντιστάσεις στην αλλαγή, ενώ δεν παραλείπει να προτείνει τρόπους με τους οποίους μπορούν να αντιμετωπιστούν οι δυσλειτουργίες του συστήματος και να διασφαλιστεί η ποιότητα φροντίδας, ζωής και καθημερινότητας ακόμη και για τους χρόνιους ψυχικά ασθενείς. Όσον αφορά το έργο της ζωής του, την ΕΠΑΨΥ, εύχεται να υπηρετεί τους στόχους για τους οποίους δημιουργήθηκε: να αποτελεί νησίδα ανακούφισης για τους ψυχικά πάσχοντες, να συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση της κοινότητας και να συνεισφέρει επιστημονικά σε ένα ολιστικό μοντέλο ψυχιατρικής.

Το δημόσιο σύστημα ψυχικής υγείας, η πορεία της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στη χώρα μας και η ευκαιρία για την ολοκλήρωσή του που προσφέρει η πανδημία, το στίγμα γύρω από την ψυχική νόσο, η σημασία του μοντέλου της ψυχιατρικής φροντίδας στην κοινότητα, μακριά από άσυλα και εγκλεισμούς, αλλά και ο ρόλος της οικογένειας στη στήριξη των ψυχικά ασθενών, είναι τα θέματα για τα οποία καταθέτει την πολύτιμη γνώση της η κ. Οικονόμου. Θέματα συνυφασμένα και με το DNAτης ίδιας της ΕΠΑΨΥ.

Θέμα της συζήτησής τους οι επιπτώσεις που έχουν στον ψυχισμό αλλά και στην ψυχοσωματική μας κατάσταση, όπως και στον ψυχισμό των νέων, οι κρίσεις που εδώ και χρόνια τη μία μετά την άλλη βιώνουμε. Ο κ. Σαββόπουλος απαντά στο ερώτημα κατά πόσο η ψυχανάλυση μπορεί να θεραπεύσει τα ψυχικά τραύματα και πόσοι, τελικά, μπορούν να ωφεληθούν από αυτήν, δεδομένου του υψηλού κόστους της. Τέλος, προτείνει τρόπους ώστε να αντιμετωπιστούν παλιές και νέες παθογένειες του χώρου της ψυχικής υγείας στη χώρα μας και να υποστηριχθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι ψυχικά ασθενείς.

Τι σημαίνει να μεγαλώνεις μέσα σε συνεχείς κρίσεις (οικονομική κρίση, πανδημία, πόλεμος); Ποια τα αποτυπώματά τους στην προσωπικότητα των παιδιών; Και τα socialmediaπώς και σε ποιον βαθμό επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους; Από την άλλη, πώς είναι σήμερα οι σχέσεις γονιών-παιδιών; Και, μια και κινούμαστε σε ρυθμούς πανελλαδικών, πώς τις αντιμετωπίζουν οι σύγχρονοι γονείς; Τα παραπάνω είναι μερικά μόνο από τα ερωτήματα στα οποία απαντά ο κ. Αλεξανδρίδης.

Τι θα πει «έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση»; Πώς θα λειτουργούν οι μονάδες έγκαιρης παρέμβασης στην ψύχωση που πρόκειται να δημιουργηθούν – τι προσωπικό θα έχουν, πού θα απευθύνονται, ποιο θα είναι το πεδίο δράσης τους; Μπορεί το πρόγραμμα αυτό να οδηγήσει σε πλήρη θεραπεία και τι θα σημάνει η εφαρμογή του για τις ακούσιες νοσηλείες, στον αριθμό των οποίων η χώρα μας είναι πρωταθλήτρια; Τέλος, ποια τα οικονομικά οφέλη για το ΕΣΥ από την εφαρμογή του; Οι απαντήσεις στα παραπάνω από τον Νίκο Στεφανή, που φέρνει στη χώρα μας αυτό το πρωτοποριακό κοινοτικό μοντέλο.