Άκου την επιστήμη

Υπάρχουν καλοκαιρινές νύχτες που, αν σηκώσεις το βλέμμα ψηλά, ο ουρανός μοιάζει ξαφνικά πιο κοντά. Τα αστέρια φαίνονται καθαρότερα, ο χρόνος μοιάζει να επιβραδύνει και για λίγες στιγμές θυμόμαστε κάτι που η καθημερινότητα μάς κάνει να ξεχνάμε: ότι υπάρχουμε πάνω σε έναν μικρό πλανήτη, μέσα σε ένα αχανές Σύμπαν που γεννήθηκε πριν από δισεκατομμύρια χρόνια και συνεχίζει να θέτει ερωτήματα. «Τα αστέρια που βλέπουμε δεν υπάρχουν αυτήν τη στιγμή που μιλάμε». Για την αστροφυσικό και υπεύθυνη Επικοινωνίας της Επιστήμης στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Φιόρη-Αναστασία Μεταλληνού, ο ουρανός είναι «ένας χάρτης χρονολογικός». Κοιτάζοντάς τον, όπως λέει, οι αστρονόμοι γίνονται κατά κάποιον τρόπο «οι αρχαιολόγοι του Σύμπαντος», αφού όσο πιο μακριά κοιτούν τόσο πιο πίσω στον χρόνο ταξιδεύουν. Την ίδια στιγμή, όταν μιλά για την Αστροφυσική, επισημαίνει ότι κυριολεκτικά είμαστε «φτιαγμένοι από αστρόσκονη», ενώ τα στοιχεία που αποτελούν το σώμα μας γεννήθηκαν κάποτε στο εσωτερικό των άστρων. Η ίδια θυμάται ακόμη την εικόνα του έναστρου ουρανού που αντίκρισε παιδί, μέσα στο απόλυτο σκοτάδι, και ένιωσε πως «κολυμπούσε μέσα στα αστέρια». Σήμερα, παρατηρώντας το Σύμπαν, μιλά για το μεγαλύτερο μυστήριό του, την αναζήτηση άλλων κόσμων και ζωής, αλλά και για κάτι ίσως ακόμη πιο δύσκολο: το πώς η γνώση του μπορεί να μας κάνει να δούμε διαφορετικά τον ίδιο μας τον εαυτό και τον πλανήτη που κατοικούμε. Γιατί, όπως λέει, «το μεγαλείο της επιστήμης ουσιαστικά αποκαλύπτει τη μικρότητα τη δική μας» και ίσως αυτή η συνειδητοποίηση να είναι ένας τρόπος να γίνουμε «πιο συνειδητοί πολίτες» και, τελικά, καλύτεροι άνθρωποι.

Ζούμε σε μια εποχή όπου είμαστε πιο συνδεδεμένοι από ποτέ, αλλά πολλές φορές νιώθουμε και πιο μόνοι από ποτέ. Μια εποχή υπερ-επικοινωνίας, όπου τα μηνύματα δεν σταματούν ποτέ, οι ειδοποιήσεις διεκδικούν συνεχώς την προσοχή μας και οι οθόνες έχουν γίνει ο μόνιμος συνοδοιπόρος της καθημερινότητάς μας. Σε αυτό το επεισόδιο φιλοξενούμε τον Πέτρο Ρούσσο, έναν από τους σημαντικότερους ερευνητές της Κυβερνοψυχολογίας στην Ελλάδα, και συζητάμε διεξοδικά τη σχέση του ανθρώπου με την τεχνολογία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «είμαστε συνδεδεμένοι, αλλά δεν υπάρχει ανθρώπινη επαφή». Μέσα από αυτήν τη φράση ξεδιπλώνεται ουσιαστικά το μεγαλύτερο παράδοξο της εποχής μας: η τεχνολογία μάς φέρνει πιο κοντά, αλλά δεν εγγυάται την ουσιαστική σύνδεση. Ανάμεσα στα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συζήτησης είναι η έννοια της βαρεμάρας. Όπως εξηγεί, οι προηγούμενες γενιές μάθαιναν να συνυπάρχουν με αυτήν, να τη μετατρέπουν σε δημιουργικότητα, σκέψη και φαντασία. Σήμερα, όμως, έχουμε εκπαιδευτεί διαφορετικά. «Όταν βαριόμαστε, έχουμε μάθει να κοιτάμε μια οθόνη», λέει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας μια συνήθεια που ξεκινά από την παιδική ηλικία και μας ακολουθεί σε όλη μας τη ζωή. Στη συζήτηση αυτή εξηγεί πώς οι ψηφιακές τεχνολογίες επηρεάζουν τη μνήμη, την προσοχή και τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Γιατί πλέον δεν θυμόμαστε απαραίτητα την πληροφορία, αλλά θυμόμαστε πού θα τη βρούμε. Γιατί η προσοχή μας δεν έγινε απλώς πιο αδύναμη· πλέον είναι κατακερματισμένη. Και γιατί οι αλγόριθμοι, συχνά αθόρυβα, διαμορφώνουν τις πεποιθήσεις, τις επιλογές και τελικά την εικόνα που έχουμε για τον κόσμο. Μιλάμε ακόμη για τους γονείς που μεγαλώνουν παιδιά σε έναν κόσμο που οι ίδιοι, ως παιδιά, δεν γνώρισαν ποτέ. Για τα όρια, τις σχέσεις, τη μοναξιά, αλλά και για τις ευκαιρίες που προσφέρει η τεχνολογία όταν χρησιμοποιείται με γνώση και υπευθυνότητα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Ο καθηγητής Πέτρος Ρούσσος δεν κρύβει τον θαυμασμό του για τις δυνατότητές της, αλλά ταυτόχρονα εκφράζει έντονο προβληματισμό για τον τρόπο με τον οποίο αρχίζουμε να της αναθέτουμε όλο και περισσότερες αποφάσεις της καθημερινότητάς μας. Όπως λέει, «άλλο πράγμα να έχεις την τεχνητή νοημοσύνη βοηθό σου και άλλο να της παραδώσεις την ευθύνη σου».

Τι σημαίνει πραγματικά η λέξη «Δύση»; Είναι ένας γεωγραφικός όρος ή μια πολιτική έννοια που αλλάζει ανάλογα με την εποχή; Σε μια περίοδο κατά την οποία η «Δύση» βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων, των πολέμων, της οικονομίας και των ιδεολογικών συγκρούσεων, η ανάγκη να κατανοήσουμε την ιστορική της διαδρομή γίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ. Στο νέο επεισόδιο του podcast φιλοξενούμε τον Γιώργο Βαρουξάκη, έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους ιστορικούς, καθηγητή στο Queen Mary University of London, με σπουδές στην Αθήνα και μακρά ακαδημαϊκή πορεία στη Βρετανία. Με αφορμή το έργο και την έρευνά του γύρω από την ιστορία της έννοιας της «Δύσης», συζητάμε το πώς δημιουργήθηκε αυτός ο όρος, ποιοι τον διαμόρφωσαν, ποιους περιέλαβε και ποιους απέκλεισε αλλά και γιατί σήμερα χρησιμοποιείται τόσο συχνά χωρίς να είναι πάντα σαφές τι περιγράφει. Η συζήτηση, όμως, δεν μένει μόνο στην Ιστορία. Περνά στη σύγχρονη Ελλάδα, στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι άνθρωποι, στην αναζήτηση ευκαιριών στο εξωτερικό, στο brain drain αλλά και στο τι σημαίνει, τελικά, προσωπική επιτυχία σε μια εποχή αβεβαιότητας. Μιλάμε για ταυτότητα, φιλοδοξία, παιδεία, κοινωνική κινητικότητα και για το πώς ένας νέος άνθρωπος μπορεί να χαράξει τη δική του πορεία, είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό.

Σε μια εποχή που η καθημερινότητα καθορίζεται από ταχύτητα, πίεση και διαρκή ερεθίσματα, ο χρόνος αναδεικνύεται στο πιο δυσεύρετο και πολύτιμο αγαθό. Ζούμε πραγματικά ή απλώς «τρέχουμε» για να προλάβουμε; Στο σημερινό επεισόδιο της σειράς «Άκου την επιστήμη» ο καρδιολόγος Γιώργος Χαριτάκης εξηγεί πώς η σύγχρονη ζωή έχει εγκλωβίσει τον άνθρωπο σε μια συνεχή κατάσταση επιβίωσης, όπου το άγχος, οι αρνητικές σκέψεις και η έλλειψη εσωτερικής παύσης επηρεάζουν όχι μόνο την ψυχική ισορροπία αλλά και τη σωματική υγεία και κυρίως την καρδιά. Μέσα από δεκαετίες εμπειρίας ως αναπληρωτής διευθυντής στο Διαγνωστικό Κέντρο της Ολυμπιακής Αεροπορίας και έχοντας υπάρξει επί χρόνια εξεταστής πιλότων, περιγράφει τη βαθιά σύνδεση μεταξύ σώματος και συναισθήματος. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στον ρόλο των συναισθημάτων, τονίζοντας ότι η ευγνωμοσύνη, η αγάπη, η εκτίμηση και η συμπόνια μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα και να συμβάλουν ουσιαστικά στην υγεία. Την ίδια στιγμή, δεν παραβλέπει τις κοινωνικές ανισότητες και τις δυσκολίες που βιώνουν πολλοί άνθρωποι σήμερα. Αντίθετα, επισημαίνει ότι η ανθεκτικότητα δεν είναι ατομική υπόθεση μόνο αλλά και συλλογική: χτίζεται μέσα από την αλληλεγγύη, την κοινότητα και τη φροντίδα των πιο ευάλωτων. Σε αυτό το πλαίσιο, η υγεία της καρδιάς συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που ζούμε, σκεφτόμαστε και σχετιζόμαστε. Η πρότασή του είναι απλή αλλά ουσιαστική: να μάθουμε να κάνουμε «παύση», να καλλιεργούμε συνειδητά τα θετικά συναισθήματα και να επαναφέρουμε την προσοχή μας στο παρόν. Γιατί, όπως λέει, η ζωή δεν βρίσκεται στο χθες ή στο αύριο αλλά σε αυτό που συμβαίνει τώρα.

Ήταν πράγματι η κατάλληλη στιγμή για να ξεσπάσει ο Αγώνας; Ποια ήταν η λιγότερο φωτισμένη πλευρά του Παπαφλέσσα; Γιατί ο θάνατος του Καραϊσκάκη εξακολουθεί να περιβάλλεται από αμφιβολίες; Τι συνέβη πραγματικά στην Κρήτη; Και ποια ιστορία κρύβεται πίσω από έναν τραγικό έρωτα στα χρόνια της Επανάστασης; Με αφορμή την επέτειο της 25ης Μαρτίου, ανοίγουμε έναν ουσιαστικό διάλογο για ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας, την Επανάσταση του 1821. Σε αυτό το επεισόδιο, ο ιστορικός και συγγραφέας Νίκος Γιαννόπουλος, με αφορμή το βιβλίο του «21 ιστορίες για το 1821», επιχειρεί μια πιο ισορροπημένη και τεκμηριωμένη προσέγγιση του Αγώνα, πέρα από μύθους, απλουστεύσεις και εθνικά στερεότυπα. Δύο αιώνες μετά, το 1821 εξακολουθεί να μας απασχολεί. Όχι μόνο για το τι συνέβη αλλά και για το πώς το θυμόμαστε, το ερμηνεύουμε και το συζητάμε σήμερα. Ένας Αγώνας γεμάτος αντιφάσεις, εσωτερικές συγκρούσεις, πολιτικές διεργασίες και βαθιά ανθρώπινες ιστορίες, που δεν χωρούν πάντα στις σελίδες των σχολικών βιβλίων.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμφανίστηκαν ως μια νέα ψηφιακή δημόσια σφαίρα, ένας χώρος όπου ο καθένας θα μπορούσε να συμμετέχει ισότιμα στον δημόσιο διάλογο. Δύο δεκαετίες μετά, όμως, η υπόσχεση αυτή μοιάζει όλο και πιο αμφίβολη. Οι αλγόριθμοι που καθορίζουν τι βλέπουμε, η οικονομία της προσοχής και η υπερπαραγωγή περιεχομένου έχουν μετατρέψει τον ψηφιακό χώρο σε ένα περιβάλλον συνεχούς θορύβου. Σε αυτό το νέο οικοσύστημα πληροφορίας, η δημόσια συζήτηση διαμορφώνεται συχνά από μηχανισμούς που παραμένουν αόρατοι στους περισσότερους χρήστες: από τον τρόπο που οι πλατφόρμες προωθούν περιεχόμενο μέχρι τις πρακτικές διαχείρισης της παραπληροφόρησης. Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο ποιος μιλά στο διαδίκτυο αλλά και ποιος πραγματικά ακούγεται. Αυτά τα ζητήματα εξετάζει στο βιβλίο του «Social Media – Η ελευθερία να μιλάς χωρίς να ακούγεσαι» ο Κωνσταντίνος Πουλής. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για τον ρόλο των αλγορίθμων στη διαμόρφωση της δημόσιας συζήτησης, για τις «σταυροφορίες» κατά της παραπληροφόρησης και για το κατά πόσο το διαδίκτυο μπορεί ακόμα να λειτουργεί ως πραγματικός δημοκρατικός χώρος.

Τα αυτοάνοσα νοσήματα παραμένουν ένα από τα μεγαλύτερα ιατρικά αινίγματα της εποχής μας. Αφορούν εκατομμύρια ανθρώπους, συχνά συνοδεύονται από αβεβαιότητα και φόβο, ενώ γύρω τους αναπτύσσονται μύθοι και επικίνδυνες απλουστεύσεις. «Δεν τρελαίνεται το ανοσολογικό σύστημα», τονίζει κατηγορηματικά ο Χαράλαμπος Μ. Μουτσόπουλος. «Πρόκειται για επέκταση ενός φυσιολογικού φαινομένου, όχι για διαταραχή», προσθέτει. Ο διακεκριμένος ακαδημαϊκός, ένας από τους θεμελιωτές της ανοσολογίας στην Ελλάδα και με διεθνή αναγνώριση, μιλά με ειλικρίνεια για τη γενετική προδιάθεση, τον ρόλο του στρες ως εκλυτικού παράγοντα και την ανάγκη να πάψει η ιατρική να βασίζεται σε «μια εξετασούλα χωρίς άνθρωπο». Όπως επισημαίνει: «Δεν μπορείς να μιλάς για αρρώστια χωρίς κλινική εξέταση. Πρώτα βλέπεις τον άρρωστο και μετά τις εξετάσεις, όχι το αντίστροφο». Σε μια εποχή παραπληροφόρησης, ο κ. Μουτσόπουλος δεν αποφεύγει να μιλήσει σκληρά για τα εμβόλια. Οι ισχυρισμοί που τα συνδέουν με ψυχοκινητικές διαταραχές στα παιδιά είναι, όπως λέει, «μπούρδες». «Ακόμα δεν ξέρουμε την αιτία αυτών των διαταραχών. Το να στερείς όμως από τα παιδιά εμβόλια που προλαμβάνουν νόσους με αναπηρία ή θάνατο, αυτό είναι εγκληματικό». Στη συζήτηση αγγίζει επίσης την εμπειρία της πανδημίας, τα λάθη στη διαχείρισή της, την κατάσταση του δημόσιου συστήματος υγείας αλλά και τη βαθύτερη κρίση ευθύνης και αξιολόγησης στη χώρα. Χωρίς περιστροφές, ο Χαράλαμπος Μ. Μουτσόπουλος μιλά για την επιστήμη, την ιατρική και την κοινωνία, με μια στάση ζωής που συνοψίζεται στη φράση: «Το σημαντικότερο είναι να λες ελεύθερα τη γνώμη σου και να κάνεις αυτό που αγαπάς».

Η ψυχική υγεία βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Όροι όπως άγχος, κατάθλιψη, burn-out και τραύμα έχουν περάσει στην καθημερινή μας γλώσσα, συχνά όμως χωρίς να συνοδεύονται από πραγματική κατανόηση. Μιλάμε περισσότερο, αλλά ακούμε λιγότερο. Εκφραζόμαστε, αλλά σπάνια σταματάμε για να αφουγκραστούμε τι πραγματικά μας συμβαίνει και τι μας λέει το σώμα μας όταν η ψυχή σιωπά. Οι γιορτές, μια περίοδος που φέρνει χαρά και σύνδεση, λειτουργούν συχνά ως μεγεθυντικός φακός για τις εσωτερικές μας εντάσεις. Aπώλειες, ανεκπλήρωτες σχέσεις, παιδικές μνήμες και παλιά τραύματα επιστρέφουν, άλλοτε ως συναίσθημα και άλλοτε ως σωματικό σύμπτωμα. Εκεί, στο όριο μεταξύ ψυχικού και σωματικού γεννιούνται κρίσιμα ερωτήματα: πότε η θλίψη γίνεται κατάθλιψη; Πότε ο ψυχικός πόνος μεταφράζεται σε νόσο; Και πώς μπορεί μια κρίση να αποτελέσει αφετηρία για αλλαγή; Με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ο μηχανιστικός άνθρωπος - Σιωπές της ψυχής, ρωγμές του σώματος»(εκδόσεις Παπαδόπουλος) συνομιλούμε με τον ψυχίατρο και ψυχαναλυτή Σάββα Σαββόπουλο για τη βαθιά σχέση ψυχής και σώματος, για το τραύμα που «παγώνει» τον ψυχισμό αλλά και για το τι σημαίνει, τελικά, να είσαι καλά σε έναν κόσμο που δεν σου επιτρέπει εύκολα να σταθείς, να νιώσεις και να ακούσεις τον εαυτό σου.

Πόσο έτοιμη είναι η ελληνική γεωργία να αφήσει πίσω τις συμβατικές πρακτικές και να υιοθετήσει πιο βιώσιμες μεθόδους φυτοπροστασίας; Είναι καλό να τρώμε έντομα; Ποιο είναι το πιο παρεξηγημένο ή υποτιμημένο αρθρόποδο; Τελικά, τι ακριβώς μελετά η Ακαρεολογία; Στο σημερινό επεισόδιο ασχολούμαστε με έναν κόσμο που μας περιβάλλει, αλλά σπάνια του δίνουμε την προσοχή που του αξίζει, τον κόσμο των αρθροπόδων, που είναι μικροσκοπικός αλλά έχει τεράστια σημασία για τη γεωργία, τα οικοσυστήματα και τη διατροφική μας ασφάλεια. Για να απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα, φιλοξενούμε την καθηγήτρια Εντομολογίας και Ακαρεολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Μαρία Παππά. Με πολυετή ερευνητική εμπειρία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, μας ξεναγεί στις πολύπλοκες και συχνά αόρατες σχέσεις ανάμεσα σε έντομα, φυτά και μικροοργανισμούς, που καθορίζουν την υγεία των καλλιεργειών και το μέλλον της γεωργίας. Μιλάμε για βιολογική καταπολέμηση, για τα «σήματα» που ανταλλάσσουν τα φυτά με τους εχθρούς τους και για τον κρίσιμο ρόλο που παίζουν οι μικροί οργανισμοί στη βιωσιμότητα των οικοσυστημάτων μας. Μια συζήτηση που μας θυμίζει ότι, πολλές φορές, οι πιο σημαντικές απαντήσεις κρύβονται σε κόσμους που δεν βλέπουμε με γυμνό μάτι.

Έχουμε φτάσει, άραγε, στο σημείο η τεχνητή νοημοσύνη να υπόσχεται να «αναστήσει» ψηφιακά όσους χάσαμε; Και πώς μπορούμε να διαχειριστούμε το γεγονός ότι η σύγχρονη ιατρική συχνά ξεπερνά τα φυσικά όρια της ανθρώπινης αντοχής, ανοίγοντας νέα, δύσκολα ερωτήματα για τη ζωή και τον θάνατο; Τι σημαίνει αξιοπρέπεια στο τέλος του βίου μας; Ποιος αποφασίζει τι είναι «καλός θάνατος»; Και σε ποιο σημείο η τεχνολογία, από πηγή παρηγοριάς, μετατρέπεται σε ηθική πρόκληση; Σε αυτό το επεισόδιο του «Άκου την Επιστήμη» φιλοξενούμε τον καθηγητή Εφαρμοσμένης Ηθικής και Βιοηθικής στο ΕΚΠΑ, Ευάγγελο Πρωτοπαπαδάκη, έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες στο πεδίο της βιοηθικής. Μαζί του επιχειρούμε να φωτίσουμε τα πιο δύσκολα και συχνά ανομολόγητα ερωτήματα, από την ευθανασία και την αυτονομία του ασθενούς έως τη δημιουργία «ψηφιακών κλώνων» των νεκρών και τις νέες μορφές παρουσίας που επιτρέπει η τεχνητή νοημοσύνη.

Πώς ζούμε μέσα σε μια πόλη η οποία αλλάζει τόσο γρήγορα που δεν μπορούμε να το αντιληφθούμε; Οι δρόμοι γεμίζουν βαλίτσες, οι γειτονιές αλλάζουν φυσιογνωμία και η κατοικία, από προσωπικό καταφύγιο, μετατρέπεται ολοένα περισσότερο σε επενδυτικό «προϊόν». Μέσα σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα η σχέση μας με την πόλη γίνεται πιο σύνθετη, αλλά και πιο αποκαλυπτική ως προς το πώς θέλουμε τελικά να ζούμε. Τι σημαίνει, λοιπόν, να κατοικείς σε μια πόλη που αλλάζει πρόσωπο, λόγω των Airbnb, του τουρισμού, των μετακινήσεων, των μικρών και μεγάλων μεταμορφώσεων που υφίσταται καθημερινά; Και τι έχει απομείνει από εκείνη τη υπόσχεση της μοντέρνας κατοικίας που στόχο είχε κάποτε να κάνει τη ζωή μας πιο ανθρώπινη και πιο οργανωμένη; Στο νέο επεισόδιο της σειράς podcast «Άκου την επιστήμη» ο Γιάννης Πανταζόπουλος συζητά με τον επίκουρο καθηγητή του ΕΜΠ Εμμανουήλ Σταυρακάκη για το πώς κατοικούμε σήμερα, τι σημαίνει να ζεις σε μια πόλη που αλλοιώνεται και αναγεννιέται με διαφορετικό τρόπο.

Με μια πορεία που ξεκινά από τα αμφιθέατρα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και φτάνει έως τα πρωτοποριακά ερευνητικά κέντρα των Ηνωμένων Πολιτειών, η κ. Γαζούλη έχει αφιερώσει την επιστημονική της διαδρομή στη νανοϊατρική, έναν ταχέως αναπτυσσόμενο κλάδο που υπόσχεται να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε και θεραπεύουμε τις ασθένειες. Το ερευνητικό της έργο επικεντρώνεται στη μοριακή και γενετική βάση των νοσημάτων, με έμφαση στις αυτοάνοσες και φλεγμονώδεις παθήσεις, αλλά και στον καρκίνο. Παράλληλα, αξιοποιεί τις δυνατότητες της νανοτεχνολογίας για τη στοχευμένη ανίχνευση καρκινικών κυττάρων, τη βελτιωμένη απεικόνιση και τη στοχευμένη χορήγηση φαρμάκων. Στη συνέντευξή της στο επεισόδιο αυτό της σειράς «Άκου την επιστήμη», η διακεκριμένη Ελληνίδα επιστήμονας σκιαγραφεί τη νέα συναρπαστική εποχή της ιατρικής, εκεί όπου η βιολογία, η χημεία και η νανοτεχνολογία συναντώνται για να προσφέρουν καινοτόμες λύσεις σε μείζονες προκλήσεις, όπως ο καρκίνος, οι φλεγμονώδεις και οι νευροεκφυλιστικές παθήσεις.

Στο νέο επεισόδιο του podcast «Άκου την Επιστήμη» φιλοξενούμε την κ. Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγο και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ. Μαζί της θα συζητήσουμε για ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα των τελευταίων ετών, την αύξηση των περιστατικών καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών. Αναλύουμε τους παράγοντες που έχουν συμβάλει σε αυτή την εξέλιξη, τον τρόπο ζωής, το περιβάλλον, την τεχνολογία, αλλά και την πρόοδο που έχει συντελεστεί στην έγκαιρη διάγνωση. Παράλληλα, εξετάζουμε τους βασικούς πυλώνες της μακροζωίας –διατροφή, σωματική άσκηση, ύπνος, διαχείριση άγχους–, καθώς και τις σοβαρές επιπτώσεις του καπνίσματος και της υπερκατανάλωσης αλκοόλ. Η συζήτηση επεκτείνεται και σε ένα καυτό ζήτημα για τη χώρα μας, την παχυσαρκία, που αφορά σχεδόν τα δύο τρίτα του ενήλικου πληθυσμού. Η κ. Ψαλτοπούλου εξηγεί τους λόγους που διαμορφώνουν αυτή την πραγματικότητα, τη σημασία της μεσογειακής διατροφής, την επίδραση της οικονομικής κρίσης και τις αναγκαίες πολιτικές δημόσιας υγείας. Τέλος, μοιράζεται πρακτικές και εφαρμόσιμες συμβουλές για όσους θέλουν να βελτιώσουν τις συνήθειές τους και να χτίσουν ένα πιο υγιές μέλλον.

Η δημόσια σφαίρα βρίσκεται σε μετάβαση. Από την παντοδυναμία των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης περάσαμε στην εκρηκτική άνοδο που παρουσίασαν οι ψηφιακές πλατφόρμες, οι οποίες πλέον διαμορφώνουν νέες μορφές συμμετοχής, αντίδρασης αλλά και δημαγωγίας. Από τη Σρι Λάνκα μέχρι το Νεπάλ, η Gen Z απέδειξε πως με ένα smartphone και ένα TikTok μπορεί να ανατρέψει καθεστώτα, ενώ στην Ελλάδα και διεθνώς η πολιτική συζήτηση μεταφέρεται ολοένα και περισσότερο σε ένα περιβάλλον όπου τα likes και τα hashtags αποκτούν καθοριστική σημασία. Τι σημαίνει αυτό για τη δημοκρατία, τον πολιτικό διάλογο και την κοινωνία μας; Στο νέο επεισόδιο του podcast «Άκου την Επιστήμη» η επίκουρη καθηγήτρια του ΕΚΠΑ Μαρίνα Ρήγου αναλύει τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που φέρνει αυτή η νέα διαδικτυακή πραγματικότητα.

Ο Μιχαήλ Ρασσιάς έχει μια μοναδική ιστορία: υπήρξε ο τελευταίος συνεργάτης του νομπελίστα Τζον Νας, του διασημότερου ίσως μαθηματικού του 20ού αιώνα, γνωστού θεωρητικού της Θεωρίας των Παιγνίων, αλλά και μέσα από την ταινία «Abeautifulmind». Μέσα από τη συνεργασία και τη φιλία τους, βρέθηκε δίπλα σε έναν «υπέροχο άνθρωπο», με τον οποίο μοιράστηκε καθημερινές συζητήσεις, περιπάτους στο Πρίνστον και δημιουργικές στιγμές που κατέληξαν σε κοινά βιβλία και έρευνες. Πέρα όμως από αυτή την ιδιαίτερη σχέση, ο ίδιος έχει και μια εντυπωσιακή ακαδημαϊκή πορεία που περιλαμβάνει από μετάλλια σε διεθνείς μαθηματικές ολυμπιάδες και σπουδές στο Cambridge και στο ETH της Ζυρίχης μέχρι πάνω από είκοσι βιβλία και εκατό επιστημονικές δημοσιεύσεις. Σήμερα διδάσκει στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων Μαθηματική Ανάλυση, Θεωρία Αριθμών και Κρυπτογραφία. Στο σημερινό επεισόδιο της σειράς «Άκου την επιστήμη» θα μιλήσουμε για τον Τζον Νας και τις άγνωστες πλευρές του, για την ομορφιά αλλά και τις δυσκολίες της μαθηματικής έρευνας, για τις μεγάλες μορφές που συνάντησε στην πορεία του αλλά και για το μέλλον της επιστήμης στην Ελλάδα και στον κόσμο.

Η ελληνική οικονομία βρίσκεται μπροστά σε μεγάλες προκλήσεις: γήρανση του πληθυσμού, μεταναστευτικές ροές, τεχνολογικές αλλαγές και ένα ασφαλιστικό σύστημα που συνεχώς δοκιμάζεται. Τι σημαίνουν όλα αυτά για τις δουλειές του αύριο, για τις συντάξεις των επόμενων δεκαετιών και για τους νέους που αναζητούν προοπτική; Στο σημερινό επεισόδιο της σειράς «Άκου την επιστήμη» ο γνωστός οικονομολόγος και ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Πλάτων Τήνιος, μιλά για το πού βρισκόμαστε σήμερα και ποιον δρόμο μπορούμε να ακολουθήσουμε αύριο. Με σπουδές στα Οικονομικά στο Κέιμπριτζ και στην Οξφόρδη, ο Πλάτων Τήνιος έχει διατελέσει σύμβουλος του πρωθυπουργού μεταξύ 1996 και 2004, με ειδικότερο αντικείμενο τις οικονομικές πτυχές της κοινωνικής πολιτικής. Μεταξύ 1999 και 2004 ήταν μέλος της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπήρξε ο βασικός συντάκτης της Έκθεσης Σπράου για τις συντάξεις το 1997. Ασχολείται με την έρευνα, δημοσιεύει και αρθρογραφεί για τα οικονομικά των ασφαλίσεων, τις συντάξεις, την πολιτική οικονομία των μεταρρυθμίσεων και ειδικότερα για τη γήρανση και τη μακροβιότητα.Έχει μελετήσει την εισαγωγή συντάξεων τριών πυλώνων ως μοχλό αναπτυξιακής ανάκαμψης για την Ελλάδα.

Στο σημερινό επεισόδιο της σειράς «Άκου την Επιστήμη», ο Στάθης Γκόνος, ένας από τους πλέον διακεκριμένους Έλληνες επιστήμονες στον τομέα της βιολογίας της γήρανσης και της μακροβιότητας, απαντά σε ερωτήματα που αφορούν τα όρια της επιστήμης και της ανθρώπινης παρέμβασης στον χρόνο, περιγράφει τις πιο πρόσφατες εξελίξεις στη μοριακή βιολογία και αναφέρεται στον ρόλο της διατροφής, των γονιδίων και της τεχνητής νοημοσύνης σε μια μακρά και ποιοτική ζωή. Εξηγεί επίσης το πώς και γιατί γερνά το σώμα μας, αν υπάρχει τελικά «ελιξίριο νεότητας», πού και πώς η επιστήμη συναντά τη φιλοσοφία. Το θέμα δεν είναι μόνο πώς θα ζήσουμε περισσότερο αλλά, κυρίως, πώς θα ζήσουμε καλύτερα. Με σπουδές στη Φαρμακευτική και τη Βιοχημεία, ο Στάθης Γκόνος έχει εκτεταμένη ερευνητική δραστηριότητα σε κορυφαία ινστιτούτα της Ελλάδας και του εξωτερικού. Έχει αφιερώσει την καριέρα του στην κατανόηση των βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που επηρεάζουν τη γήρανση καθώς και στη δυνατότητα καθυστέρησης, ακόμη και διαχείρισής της. Το τελευταίο του βιβλίο «Ευζωία και Μακροβιότητα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Ποιο είναι το ψυχολογικό προφίλ της Gen Z; Ποιες είναι οι βασικές ανάγκες και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει; Ποιοι είναι οι κυριότεροι στρεσογόνοι παράγοντες που την επηρεάζουν σήμερα; Υπάρχουν διαφορές στον τρόπο που αντιλαμβάνονται και αποδέχονται την ψυχοθεραπεία η Gen Z και οι προηγούμενες γενεές; Και πώς διαχειρίζονται την ψυχική τους υγεία τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα της Gen Z; Η Gen Z έχει μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, υπερσύνδεσης και διαρκούς αναζήτησης της αυθεντικότητας και συχνά χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ευαισθησία, ενώ επιβαρύνεται από ψυχολογικές πιέσεις. Ο ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής Βασίλης Κιοσσές μας βοηθά να κατανοήσουμε τον πολύπλοκο κόσμο της ψυχικής υγείας αυτής της ιδιαίτερης γενιάς. Ο Βασίλης Κιοσσές έχει εργαστεί σε δομές κοινωνικής φροντίδας ως ψυχολόγος και υπήρξε στέλεχος του Κέντρου Συμβουλευτικής Γυναικών του δήμου Καστοριάς, δουλεύοντας με γυναίκες-θύματα κακοποίησης. Το 2013, στο πλαίσιο των διδακτορικών του σπουδών, δημιούργησε το «Έλα στη θέση μου, Γιατρέ!», ένα πρότυπο βιωματικό πρόγραμμα εκπαίδευσης φοιτητών Ιατρικής και επαγγελματιών υγείας στην ενσυναίσθηση, που απέσπασε 3 βραβεία.

Τι είναι πραγματικά η νευροψυχολογία και ποιον ρόλο παίζει στην καθημερινότητά μας; Πώς αλληλοεπηρεάζονται ο εγκέφαλος, η συμπεριφορά μας και η ευτυχία; Από τη μαθησιακή ανάπτυξη των παιδιών και τη διαχείριση του άγχους μέχρι την κατανόηση σύνθετων καταστάσεων όπως η άνοια ή οι ψυχαναγκαστικές διαταραχές, η νευροψυχολογία φωτίζει τις βαθύτερες λειτουργίες του νου και μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τους άλλους. Η νευροψυχολόγος Ελισσάβετ Κάλμπαρη, μέσα από την εμπειρία και τη γνώση της, μας ξεναγεί στον πολύπλοκο κόσμο του ανθρώπινου νου, βοηθώντας μας να κατανοήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές μας. Από το αν η προσωπικότητά μας είναι έμφυτη ή διαμορφώνεται με το πέρασμα του χρόνου μέχρι το αν ο καρκίνος μπορεί να θεωρηθεί ψυχοσωματική ασθένεια, μας εξηγεί πώς ο εγκέφαλος επηρεάζει και καθορίζει κάθε πτυχή της ζωής μας.

Μπορούν οι κρατικές πολιτικές να μειώσουν φαινόμενα όπως η βία ή οι διακρίσεις μεταξύ εθνοτικών ομάδων; Υπάρχουν πετυχημένα παραδείγματα; Και πώς συνδέεται η ταυτότητα με αποφάσεις που θεωρούμε «προσωπικές», όπως η επιλογή συντρόφου ή τόπου διαμονής; Για όλα αυτά, αλλά και για τον ρόλο της πολιτικής, τη δύναμη των κοινωνικών δικτύων, το αν και πώς μπορούμε να ξεπεράσουμε προκαταλήψεις, όπως και για την πορεία της από την Ελλάδα στο Στάνφορντ, μιλήσαμε με τη Βίκυ Φούκα, μία από τις διακεκριμένες ερευνήτριες στον τομέα της πολιτικής συμπεριφοράς, της ταυτότητας και των κοινωνικών συγκρούσεων. Η δουλειά της μας βοηθά να κατανοήσουμε σε βάθος τον τρόπο που σχηματίζονται οι έννοιες «εμείς» και «οι άλλοι», που οι ταυτότητες επηρεάζουν ακόμα και τις πιο «προσωπικές» επιλογές μας, και τι μπορεί να σημαίνει πραγματικά ελεύθερη επιλογή σε έναν πολιτικά και κοινωνικά φορτισμένο κόσμο. Αφορμή γι’ αυτήν τη συνέντευξη στάθηκε η πρόσφατη βράβευσή της με το Επιστημονικό Βραβείο του Ιδρύματος Μποδοσάκη 2025 για τις Κοινωνικές Επιστήμες στον κλάδο της Πολιτικής Επιστήμης, μια διάκριση που αναδεικνύει κάθε δύο χρόνια το έργο νέων Ελλήνων και Ελληνίδων επιστημόνων έως 40 ετών, οι οποίοι με την αριστεία και τη συνεισφορά τους ξεχωρίζουν διεθνώς.

Ένα ντοκιμαντέρ στο Netflix εδώ και καιρό έχει πυροδοτήσει συζητήσεις. Πρόκειται για το «Don’t Die: The Man Who Wants to Live Forever» («Μην Πεθάνεις: Ο Άνθρωπος που Θέλει να Ζήσει για Πάντα»), με πρωταγωνιστή τον μεγιστάνα Μπράιαν Τζόνσον ο οποίος ξοδεύει εκατομμύρια για να αντιστρέψει τη βιολογική του ηλικία. Βιοαισθητήρες, δίαιτες ακριβείας, παρεμβάσεις στο DNA και «ηλεκτροσόκ» για μεγαλύτερες στύσεις συνθέτουν ένα προσωπικό πείραμα με στόχο την αθανασία ή, τουλάχιστον, την αναβολή του αναπόφευκτου. Τι λέει, όμως, η επιστήμη, για όλα αυτά; Μπορεί να γίνει πραγματικότητα η αιώνια νιότη και να κερδίσουμε τον χρόνο; Ο Καθηγητής Βιολογίας και Γενετικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, Αριστείδης Ηλιόπουλος μιλά, επίσης, για το πώς μπορεί η γενετική να συμβάλει στη διάγνωση και θεραπεία ασθενειών όπως ο καρκίνος. Και απαντά στα παρακάτω ερωτήματα: Μπορούμε να φτάσουμε κάποια στιγμή στο σημείο όπου η θεραπεία για πολλούς τύπους καρκίνου θα είναι εφικτή; Γιατί πολλοί συσχετίζουν τον καρκίνο με το άγχος; Τα συναισθήματά μας είναι απόρροια γενετικών προδιαθέσεων ή του περιβάλλοντος στο οποίο μεγαλώνουμε; Η ερωτική έλξη προς τα άλλα άτομα σχετίζεται με κάποια γενετική προδιάθεση; Και τι θα άλλαζε αν γνωρίζαμε την ημέρα που θα πεθάνουμε;

Ο καθηγητής Λατινικής Φιλολογίας και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Θεόδωρος Παπαγγελής, φωτίζει ξανά έναν από τους πιο συναρπαστικούς ποιητές της αρχαιότητας, στη νέα του μετάφραση των «Μεταμορφώσεων» του Οβιδίου (εκδόσεις Gutenberg). Με αφορμή αυτό το σπουδαίο εκδοτικό γεγονός, μιλά για τη θέση της ποίησης σήμερα, τους νέους και τα social media, τη ρευστότητα του φύλου με αναφορές από τον διεμφυλικό Τειρεσία μέχρι τη μεταμόρφωση της Καινής σε Καινέα, τον ρόλο του φιλολόγου στη δημόσια σφαίρα και τη διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου να βρίσκει νόημα μέσα από τη λογοτεχνία. Επιπρόσθετα, θέτει κρίσιμα ερωτήματα για τον ρόλο του πανεπιστημίου στην εποχή μας.

Ο Αδριανός Γολέμης έχει συνοδεύσει τα τελευταία χρόνια αστροναύτες σε εκτοξεύσεις ως μέλος της ιατρικής ομάδας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος και αναμένεται να γίνει ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης. Στο συγκεκριμένο επεισόδιο μας εξηγεί ποιες είναι οι κύριες προκλήσεις στην υγεία των αστροναυτών κατά τις αποστολές; Περιγράφει ιδιαίτερες εμπειρίες όπως τη διαμονή του για έναν χρόνο στην Ανταρκτική και μεταξύ άλλων απαντά αν η ανθρωπότητα θα μπορέσει να μετοικήσει σε άλλους πλανήτες Ο Αδριανός Γολέμης συμμετέχει στο 10ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, που φέτος συμπληρώνει 10 χρόνια επιτυχημένης παρουσίας και διεξάγεται από τις 9 έως τις 12 Απριλίου 2025.

Σε τι είδους αδιέξοδα οδηγούμαστε στη ρευστή εποχή μας; Γιατί σήμερα οι σχέσεις είναι τόσο ασταθείς και εύθραυστες; Γιατί οι άνθρωποι στις μέρες μας αναζητούν μια αγάπη που είναι διαιρεμένη ανάμεσα στην επιθυμία για συγκινήσεις και στον φόβο του δεσμού; Και ποια είναι η συμπεριφορά του νου στους ψυχικά αρρώστους; Η ομότιμη καθηγήτρια Ψυχιατρικής στο ΕΚΠΑ, Μένη Μαλλιώρη, απαντά.

Είναι η Ελλάδα σήμερα ένα κράτος δικαίου; Γιατί οι θεσμοί κατακρημνίζονται στη συνείδηση των πολιτών; Ποιοι είναι οι λόγοι που υπάρχει έλλειμμα εμπιστοσύνης προς τη Δικαιοσύνη; Και γιατί η αλήθεια μοιάζει να έχει γίνει δευτερεύον ζήτημα; Ο καθηγητής του αστικού δικαίου στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Αντώνης Καραμπατζός, μιλά στον Γιάννη Πανταζόπουλο. Ποιες είναι οι βασικές παθογένειες του ελληνικού συστήματος απονομής της Δικαιοσύνης; Τι μπορεί να αλλάξει στην επόμενη Συνταγματική Αναθεώρηση; Τι ισχύει για τη συζήτηση που αφορά στα μη κρατικά ΑΕΙ; Και τι σηματοδοτεί η τεράστια ισχύ που έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια οι τεχνολογικοί κολοσσοί και κυρίως αυτοί που κατέχουν τα μεγάλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Ο καθηγητής του αστικού δικαίου στη Νομική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Αντώνης Καραμπατζός απαντά.

Ποιες ήταν οι ρίζες του κακού της Δικτατορίας; Γιατί η περίοδος 1935-1945 αποτελεί σημείο καμπής; Και ποιος ήταν ο πολιτικός ρόλος του στρατού και της βασιλείας μέχρι τη Μεταπολίτευση; Ο ιστορικός Τάσος Σακελλαρόπουλος με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο «Ειρήνη, πόλεμος, πολιτική, συνωμοσίες: Οι Έλληνες αξιωματικοί, 1935-1945», απαντά.

Τι μας μαθαίνουν οι πρώτες μη ευρέως γνωστές ανασκαφές στην Ακαδημία Πλάτωνος; Γιατί οι αρχαιολόγοι βρίσκονται συχνά στο στόχαστρο; Και ποιες θα είναι οι συνέπειες από τη διείσδυση των νέων τεχνολογιών στη σύγχρονη Δημοκρατία; Ο Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών και ομότιμος καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ., Μιχάλης Τιβέριος, απαντά.

Ζούμε σε έναν αντικοινωνικό αιώνα; Με ποιο τρόπο τα social media αλλάζουν την προσωπικότητά μας, την πολιτική μας, ακόμα και τη σχέση μας με την πραγματικότητα; Είμαστε στην εποχή της πληροφορίας ή της παρακολούθησης; Και πόσο εφικτή είναι μια δημοκρατική ψηφιακή κοινωνία; Ο κοινωνιολόγος του Διαδικτύου και πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, Χαράλαμπος Τσέκερης, απαντά.

Οι εξαρτήσεις, οι ψυχοδραστικές ουσίες και η απειλή μιας νέας πανδημίας. Ο καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στο ΕΚΠΑ, Άγγελος Χατζάκης, εξηγεί στον Γιάννη Πανταζόπουλο. Υπάρχει αύξηση στα λοιμώδη νοσήματα στην Ελλάδα; Τι σημαίνει η «μείωση της βλάβης» από τις εξαρτήσεις και τι γίνεται με τον εθισμό στο κάπνισμα; Και ποια είναι η αλήθεια για τα εναλλακτικά προϊόντα καπνίσματος; Ο καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Άγγελος Χατζάκης, εξηγεί.

Είναι αποφάσεις που παίρνουμε δικές μας; Υπάρχει ελεύθερη βούληση; Και τι είναι το συναίσθημα; Ο Ηλίας Κούβελας εδώ και αρκετά χρόνια μελετά τον μηχανισμό αλλαγών του ανθρώπινου εγκεφάλου. Οι πρόσφατες ερευνητικές του δραστηριότητες εστιάζουν στη μελέτη της επίδρασης των εμπειριών κατά τα πρώτα στάδια της ζωής στη μοριακή δομή του εγκεφάλου και της συμπεριφοράς εφήβων και ενήλικων πειραματόζωων, στις μεταμοσχεύσεις βλαστικών κυττάρων στον εγκέφαλο πειραματικών μοντέλων της νόσου Parkinson, καθώς και στη μελέτη των διαταραχών του λόγου σε ασθενείς που πάσχουν από τη νόσο Parkinson.

Ένας ατελείωτος πύρινος εφιάλτης. Ανεξέλεγκτες φωτιές σε διάσπαρτα σημεία της χώρας ακόμη και στη διάρκεια του φθινοπώρου. Καμένες περιοχές, κατεστραμμένα σπίτια, ζώα που χάνονται και χιλιάδες στρέμματα δάσους που γίνονται στάχτη. Τα τελευταία χρόνια είμαστε θεατές μιας τεράστιας οικολογικής καταστροφής ενώ οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα χειρότερα είναι μπροστά μας. Πυρκαγιές, ξηρασία, ερημοποίηση. Αυτή θα είναι η ζωή μας από δω και πέρα; Ο γενικός διευθυντής Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος της Γενικής Γραμματείας Δασών του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Ευάγγελος Γκουντούφας μας διαφωτίζει με γνώσεις του.

Γιατί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ναρκώνουν το βλέμμα και τη σκέψη μας; Είναι το πένθος μια εγωιστική κατάσταση; Γιατί ονειρευόμαστε; Και τι δείχνουν τα όνειρα για τον ψυχισμό μας; H Φωτεινή Τσαλίκογλου σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης και ειδικεύτηκε στην Κλινική Ψυχολογία. Είναι συγγραφέας πολλών επιστημονικών βιβλίων, δοκιμίων αλλά και μυθιστορημάτων που μεταφράζονται σε διάφορες γλώσσες και κυκλοφορούν στην Ευρώπη και την Αμερική. Τέλος, έχει επιμεληθεί σειρές εκπομπών στη δημόσια τηλεόραση γύρω από θέματα ψυχικής διαταραχής, κοινωνικού αποκλεισμού και αφηγήσεων ιστοριών ζωής.

Προβλέπεται αισιόδοξο το μέλλον για την ελληνική γλώσσα; Ποια είναι τα πιο συχνά λάθη που κάνουμε; Ποιο είναι το αποτύπωμα των νεολογισμών; Ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης είναι ομότιμος Καθηγητής Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και Τακτικό Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Αποκορύφωμα του ερευνητικού του μόχθου αποτελεί το Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, τον σχεδιασμό και τον επιστημονικό συντονισμό του οποίου τού ανέθεσε ομόφωνα το 2003 η Ολομέλεια της Ακαδημίας Αθηνών. Η ζωή του είναι συνυφασμένη με τη διδασκαλία, τα αμφιθέατρα και τους φοιτητές ενώ τον ακολουθούν αμέτρητες έρευνες, δημοσιεύσεις, διακρίσεις και βραβεύσεις.

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής και οι εντατικοί ρυθμοί της καθημερινότητας αποδεικνύονται καταλυτικοί παράγοντες στην επιδείνωση της υγείας των Ελλήνων. Σε όποιο νοσοκομείο κι αν βρεθεί κανείς θα ακούσει τους περισσότερους γιατρούς να υποστηρίζουν με βεβαιότητα ότι τα αυτοάνοσα νοσήματα έχουν εξελιχθεί σε μια σύγχρονη μάστιγα. Την ίδια στιγμή τέσσερα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) ευθύνονται για περισσότερο από 1 εκατομμύριο νέες μολύνσεις την ημέρα, σύμφωνα με έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Για όλα αυτά τα θέματα συζητάμε με τη διακεκριμένη Δερματολόγο- Αφροδισιολόγο, Μαριάννα Καραμάνου η οποία είναι αντεπιστέλλον μέλος της Γαλλικής Ιατρικής Ακαδημίας. Μάλιστα, εκλέχθηκε στην Α’ τάξη της Γαλλικής Ακαδημίας ως τιμώμενη για το έργο της στην Ιστορία της Ιατρικής.

Συμπεριλαμβάνεται στους κορυφαίους αρχαιολόγους παγκοσμίως. Έχει λάβει πολλαπλές διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένων του παρασήμου του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος από την Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας. Από το 1999 διευθύνει τη σημαντική ανασκαφή της Αρχαιολογικής Εταιρείας στην Ίκλαινα Μεσσηνίας, η οποία αναδεικνύεται σε μια σπουδαία μυκηναϊκή θέση, προσφέροντας πλούσιες γνώσεις για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων στον μυκηναϊκό πολιτισμό. Ο διακεκριμένος ακαδημαϊκός και καθηγητής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Missouri του St.Louis των ΗΠΑ, Μιχάλης Κοσμόπουλος, μάς ξεναγεί στον συναρπαστικό κόσμο της αρχαίας Μεσσηνιακής πόλης.

Tι κρύβει ο έναστρος ουρανός τα καλοκαιρινά βράδια; Ποιοι αστερισμοί είναι ορατοί με γυμνό μάτι; Τι δεν γνωρίζουμε για τα φωτεινά σώματα που βρίσκονται διασκορπισμένα σε ολόκληρο τον ουρανό; Και πώς συνδέονται οι αστερισμοί του νυχτερινού ουρανού με την ελληνική μυθολογία; Τις ανέμελες καλοκαιρινές νύχτες όλοι μας έχουμε ατενίσει τον νυχτερινό ουρανό, κάνοντας τις δικές μας σκέψεις. Καθισμένοι σ’ ένα μπαλκόνι, μια ταράτσα, ένα πάρκο ή μια παραλία, μπορούμε να θαυμάσουμε τα αστέρια. Είμαστε αστρόσκονη σε ένα σύμπαν με ιστορία δίχως τέλος; Τις απαντήσεις μας δίνει ο σημερινός μας καλεσμένος, αστροφυσικός Στράτος Θεοδοσίου, ο οποίος ανήκει στους επιστήμονες που έχουν έχει κάνει πράξη την εκλαΐκευση της επιστημονικής γνώσης και προσπαθεί εδώ και πολλά χρόνια να δώσει απαντήσεις σε έναν αινιγματικό και άγνωστο κόσμο.

Ζούμε στην εποχή της επιστημονικής φαντασίας; Απειλεί η τεχνητή νοημοσύνη την απασχόληση στο άμεσο μέλλον; Και τι σημαίνει σήμερα να είμαστε άνθρωποι σε μια περίοδο που οι μηχανές κάνουν τόσα πολλά; Η καθηγήτρια στο Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Λίλιαν Μήτρου εξηγεί στον Γιάννη Πανταζόπουλο. Η τεχνολογία θα επηρεάσει τη συναισθηματικότητα μας; Πώς θα μεταβληθεί η αγάπη από τη στιγμή που θα μπορούμε να μεταφέρουμε ένα ανθρώπινο ον σε μία βάση δεδομένων; Ποια επαγγέλματα θεωρείτε ότι απειλούνται με εξαφάνιση και ποια νέα θα αναδυθούν; Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορέσει να βοηθήσει στο θέμα της μοναξιάς των ανθρώπων; Η καθηγήτρια στο Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Λίλιαν Μήτρου εξηγεί.

Γιατί όλο και περισσότεροι νέοι άνθρωποι βάζουν μασελάκια στον ύπνο τους ως το καλύτερο αντίδοτο στο άγχος; Είναι το στρες μια μορφή ακήρυχτου πολέμου; Πώς χτίζεις την ψυχική ανθεκτικότητα; Έχουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλοιώσει τις ανθρώπινες σχέσεις; Οι ανθρώπινοι δεσμοί αντικαταστάθηκαν από τις «συνδέσεις»; Και γιατί σε μια εποχή που η επικοινωνία είναι πιο εύκολη από ποτέ η μοναξιά αποτελεί μια σκληρή πραγματικότητα.Ο ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, Στέλιος Στυλιανίδης, εξηγεί.

Το περιβάλλον και ο πλανήτης μας εκπέμπουν SOS. Για πόσο ακόμα θα μπορούμε να αγνοούμε ή να αρνούμαστε την κλιματική αλλαγή; Γιατί θεωρείται η πηγή όλων των ζητημάτων; Ο τρόπος που ζούμε, καταναλώνουμε και παράγουμε μπορεί να συνδυαστεί με ένα καλύτερο μέλλον; Απαντά ο καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Κωνσταντίνος Καρτάλης. Μεταξύ άλλων είναι μέλος του Επικουρικού Οργάνου των Ηνωμένων Εθνών για την εφαρμογή της Συμφωνίας των Παρισίων, κύριος ερευνητής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος σε θέματα κλιματικής αλλαγής και μέλος της Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το θέμα «Κλιματική Αλλαγή και Πολιτιστική Κληρονομιά» καθώς και εκείνης για «Κλιματικά ουδέτερες πόλεις».

Ο Παναγιώτης Ροϊλός ανήκει στους πλέον διακεκριμένους συνεχιστές και στοχαστές της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς μας. Είναι Καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στην Έδρα Γιώργου Σεφέρη και Καθηγητής Συγκριτικής Σκέψης και Γραμματολογίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και πρόεδρος στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών. Έχει σπουδάσει κλασική, βυζαντινή και σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στο Χάρβαρντ.

Γιατί η Ελλάδα έχει πεθάνει στις μέρες μας; Γιατί έχουμε εξελιχθεί σε αρπακτικά; Όταν ο καταναλωτισμός γίνεται γοητευτικός, ποια είναι η κατάληξη του ατόμου; OΧρήστος Γιανναράς εδώ και πολλά χρόνια δεν διστάζει να εκφράσει τις αντισυμβατικές, τολμηρές και αιρετικές απόψεις του για όλες τις πτυχές της νέας πραγματικότητας. Πάντα τον χαρακτηρίζει το ευγενές και μειλίχιο ύφος, τα βιβλία του βρίσκονται διαρκώς στη λίστα των ευπώλητων, ενώ τα κείμενα του πάντοτε πυροδοτούν συζητήσεις, διαφωνίες και προβληματισμούς. Είναι ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Γεννήθηκε στην Αθήνα, σπούδασε στα Πανεπιστήμια της Αθήνας, της Βόννης και της Σορβόννης (Παρίσι) και έχει διδάξει Φιλοσοφία, Πολιτιστική Διπλωματία και Συγκριτική Οντολογία σε πανεπιστήμια της Γαλλίας, της Ελβετίας, της Ελλάδας.

Γιατί οι νέοι δεν ενδιαφέρονται για την πολιτική; Υπάρχει ελληνική ταυτότητα στις μέρες μας; Γιατί ο κόσμος όταν γίνεται οθόνη, η ζωή εξελίσσεται σε παράσταση; Ο Άγγελος Χανιώτης από το 2010 κατέχει την έδρα Ιστορίας και Κλασικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών στο Πρίνστον. Διετέλεσε καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στα Πανεπιστήμια της Νέας Υόρκης, της Χαϊδελβέργης και της Οξφόρδης. Έχει διδάξει στην Ελλάδα, στη Γαλλία, στην Αυστραλία και την Κίνα. Είναι Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και επίτιμος διδάκτωρ τριών ελληνικών πανεπιστημίων. Μεταξύ άλλων διακρίσεων, έχει τιμηθεί με το παράσημο του Ταξιάρχη του Φοίνικα.

Ο Στέλιος Κόης ανήκει στους πιο ταλαντούχους αρχιτέκτονες. Γεννήθηκε στους πρόποδες του Aγίου Όρους και συγκεκριμένα στην Ουρανούπολη Χαλκιδικής. Μεγαλώνοντας στο περιβάλλον της αθωνικής πολιτείας, μυήθηκε στην ασκητική ζωή, γνώρισε τη βυζαντινή τέχνη και αυτό ήταν κάτι που επηρέασε αργότερα τη δουλειά του. Η σχέση του με το φως, τους ήχους και τις εικόνες διαμορφώθηκε από τον μοναστηριακό τρόπο ζωής. Κάποτε διάβασε μια συνέντευξη του Λούντβιχ Μις φαν ντερ Ρόε στην οποία έλεγε ότι η αρχιτεκτονική μπορεί να αλλάξει τον κόσμο και ότι οι αρχιτέκτονες είναι σαν μικροί θεοί.

Ο Θεοδόσης Τάσιος είναι ο σπουδαιότερος Έλληνας πολιτικός μηχανικός και ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους διανοητές και φιλοσόφους. Γεννήθηκε στην Καστοριά και μεγάλωσε στα Μέγαρα. Σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στο Παρίσι. Ακαδημαϊκός και ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ σήμερα, παραμένει μια δεσπόζουσα προσωπικότητα στην επιστημονική και πνευματική μας ζωή. Πρόκειται για ένα οξυδερκές, ελεύθερο και ανυπότακτο πνεύμα αλλά και ένα κοφτερό μυαλό που φημίζεται για τις αιρετικές και τολμηρές απόψεις του. Το τελευταίο του βιβλίο «Πρακτικά Ζητήματα της Νεοελληνικής Γλώσσας» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εστία.

Ποιοι είναι οι λόγοι που η βία και η αυθαιρεσία διαιωνίζονται στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα; Γιατί δεν λειτούργησε η πανεπιστημιακή αστυνομία; Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να δημιουργήσει μια εκπαίδευση δύο ταχυτήτων; Και γιατί οι παλιές ουτοπίες έχουν γεράσει; Η καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών Βάσω Κιντή εξηγεί. Το τελευταίο της βιβλίο «Φιλοσοφία της Ιστορίας» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.